تاریخ دریافت: 18/8/1392 تاریخ پذیرش: 18/1/1393

مقدمه

شایعترین بیماری غـدد درونریـز دوران کـودکی ونوجوانی دیابت قنـدی نـوع یـک یـا وابـسته بـه انـسولین (Diabetes Mellitus) می باشد (1). شیوع دیابت نوع یک در بین کودکان در تمام نقاط دنیا رو به افزایش است که علت اصلی آن معلوم نیست (2) و تقری باً یک نفر از هر 300 تا 500 کودک زیر 18 سال را درگی ر می سازد (3). در ایالات متحده از 400 کودک و نوجوان یک نفر دیابت دارد(4). در ایران، دیابت در رأس بیمار یهای غیر واگیر کـشورقرار دارد (5) و بروز سالانه دیابت نوع یک را در ایران 7/3 مورد در هر صد هزار نفـر بـرآورد کـردهانـد . ایـن رقـم در سرتاسر جهان از 1 تا 35 مورد در هر صد هزار نفر جمعیتزیر 14 سال متغیر است (6). از سـوی د یگـر ، هزینـههـ ای مـستقیم (مراقبـت هـای بهداشـتی، دارو)، پایـه و اساسـی (سرمایه و تجهیزات) و هزینـههـ ای غیرمـستقیم ناشـی ازناتوانی و عوارض بیماری، مرگ زودرس، کاهش اشتغال وباروری نسل جوان آینده و هزین ههای نامحسوس ناشـی ازرنج (7) اشخاص مبتلا به دیابت دو تا سـه برابـر بیـشتر ازاشخاص سالم می باشد (4و8). هیچ شکی وجود نـدارد کـهبهبود کنترل قندخون در بیماران دیابتی منجر بـه کـاهشبروز عوارض مزمن بیماری و با طبع هزینهای درمان ناشی از آن می گردد (9). در صورتی که دیابت به خـوبی کنتـرلنشود، تغییرات عروقی در 3-5/2 سال بعد از تشخیص بـهوقوع می پیوندند. اما کنترل مناسب دیابت، باعث مـی شـودکه این تغییرات تا 20 سال حتی بیـشتر بـه تعویـق بیفتـد(10). بدون آموزش در مورد دیابت، بیماران 4 برابر بیـشتردر معرض عوارض ناشی از آن قرار مـی گیرنـد و آمـوزشتغییرات رفتـاری را کـه منجـر بـه کنتـرل بهتـر قنـدخون می شود را در پی دارد (11).
یک کودک 9 ساله تحت آموزش دقیـق تقریبـاً بـهتنهایی قادر به انجام آزمایشات و تزریـق انـسولین خواهـدبود (1و10). در حالی که در اوایل دوره نوجـوانی بـه دلیـل مقاومت طبیعـی بـدن بـه انـسولین و نوسـانات قنـدخون ، کنترل قندخون مشکل می شود. از طرفی کودکـان در ایـندوره سنی به دلیل ترس از تفاوت با همـسالان، اسـتقلالطلب ی، تمای ل ب ه ج دایی از پ در و م ادر و گ رایش ب ههمسالان ممکن است رژیم دیابتی خود را به طور دقیـ ق و مناسب رعایـت نکننـد (12). بنـابراین آمـوزش دیابـت درکودکان و نوجوانان مبتلا به دیابت نـوع 1 بـه دو صـورتآموزش در گروه همسالان و در خانواده ضروری مـی باشـد(13). ارتقــای آگــاهی و آمــوزش در رابطــه بــا بیمــاری،آزمایشها، رو شهای بررسی و درمان از جمله اهداف مهمپرستاری در مراقبت از این ک ودکـان مـی باشـد (1و10). از طریق آموزش ، استقلال کودک دیابتی پـرورش مـی یابـد .
وقتی کودک یـاد مـی گیـرد کـه مبـتلا بـه دیابـت اسـت،مجموعهای از مـسؤولیتهـ ای جدیـد متناسـب بـا سـن ومرحله رشد و تکامل، بر عهده او گذاشته می شـود . کـودکباید یاد بگیرد که مدیریت دیابت بـه منظـور جلـوگیری ازعوارض حاد و مزمن ناشی از دیابت می باشد (14).
اهداف کلیدی آموزش دیابت، تغییـر رفتـار افـراد وارتقای خود مدیریتی است، به عبـارتی هـدف از آمـوزش،افزایش دانش، مهارتها و قابلیت انعطاف بیمـاران اسـت. آموزش دیابت شـامل فـراهم آوردن ابـزار و حمایـتهـ ای ضــروری بــرای بی مــاران مــی باشــد تــا آن هــا مــدیریت بیمــاری شــان را یــاد بگیرنــد (15). Ooi و همکــاران مطالعهای تحت عنوان ارزیابی تـأثیر آمـوزش گروهـی دربیماران تازه تشخیص داده شده دیابتی انجام دادنـد . نتـایجمطالعه نشان داد که آموزش گروهـی، اطلاعـات و دانـشبیماران را درباره دیابت و پیشگیری از عوارض آن به طـورمعناداری افزایش داده است (16).
اهمی ت و ض ـرورت آم وزش ب ه بیم ار در ارتق اء مدیریت دیابت سبب شده تا به آموزش به عنوان عنـصریهزینه اثربخش در مدیریت دیابت نگاه شود که فرصـتی رافراهم می کند تا در کنار بـسیاری از پیامـدهای مثبـت، بـاکمک به پیشگیری از بروز یا شدت عوارض و بیماریهای همراه، از بار مالی دیابت بر بیمار، خـانواده و سیـستمهـایبهداشتی بکاهـد (17). سـنین 10 تـا 14 سـالگی یکـی ازدوران مهم و گـاهی شـروع دیابـت در کـودک مـی باشـد(10و18). همچنین کودک 9 ساله تحت آموزش و نظـارتوالدین قا در به رعایت رژیـم درمـانی خـود اسـت (10). از سوی دیگـر، کـودک دیـابتی در اوایـل دوره نوجـوانی بـاتغییرات هورمـونی و مقاومـت طبیعـی بـدن بـه انـسولینروبه رو است . از طرفی در این دوره سـنی حـس اسـتقلالطلبی، گرایش به همسالان و مخالفت بـا والـدین ممکـناست موجب عدم رعایت دقیق رژیم دیابتی شود (12). امـااین دوره سنی کمتر مـورد توجـه قـرار گرفتـه اسـت، لـذاپژوهش حاضر با هدف تعیین تـأثیر آمـوزش بـر مـدیریتقندخون کودکان سنین 10 تا 14 سـاله مبـتلا بـه دیابـت مراجعه کننده به مرکز تحقیقات دیابت همدان انجام گرفت. تا بدینوسیله بـا تأکیـد بیـشتر بـر آمـوزش رعا یـت رژیـ م درمانی کودک در منزل، سلامت کودک مبتلا به دیابـت راارتقاء داده و نیز گامی هرچند کوچک در راسـتای کـاهشعوارض جدی، خطرنـاک و پرهزینـه ناشـی از آن کـه بـردوش فرد، خانواده و اجتماع سنگینی خواهد کرد، بردارد.

روش مطالعه

این پژوهش از نوع شبه تجربی با طرح تک گروهی پیش آزمون- پس آزمون بود که در سال 1392 انجام شد.
محاسبه حجم نمونه با استفاده از فرمول زیر انجـامشد:
σ2(z1−+z1−β)2

n=

2
(d)

ب ا اس تناد ب ه مطالع ه رض ایی و همک اران (19)، 2/14=1σ2=22/2 ، μ2=21/9 ، μ و با فرض 5/2=d (اثر آموزش در مقدار افـزایش نمـره) و فاصـله اطمینـان 95% (975.0 =

−1) و تــوان آزمــون برابــر 80% در نظــر گرفته شد . بدین ترتیب حجم نمونه 28 نمونه برآورد شد وبا در نظر گرفتن احتمال ریزش، حجـم نمونـه 40 کـودک تعیین شد.
ابتدا از بین پرونـدههـ ای موجـود در مرکـز دیابـت، پروندههای کودکان 10 تا 14 ساله به کمک منشی مرکـزمجزا شد و سپس بـه روش نمو نـهگیـری تـصادفی سـاده(جدول تصادفی اعداد) واحدهای دارا ی معیارهای ورود بـهپژوهش انتخاب شدند. پس از تماس با والدین در صـورتعدم تمایل برای شرکت در پژوهش، نمونـه هـای دیگـریجایگزین شدند . از آنجایی که این مرکز تنها مرکز رسمی ودولتی در شهر همدان بود که بیماران دارا ی پرونده بودند وامکان دسترسی به نمونهها وجود داشت، این مرکـز بـراینمونهگیری انتخاب شد. مدت زمان نمونهگیـری فـروردینتا شـهریور 1392 بـه طـول انجامیـد. معیارهـای ورود بـهمطالعه عبارت بودند از: حداقل شش ماه از ابتلا کودک بـهبیماری دیابت گذشته باشد، سن کودک بین 14-10 سـالباشد، کودک به بیماری مزمن دیگری مبتلا نباشد، خانوادهکودک ساکن شهر همدان باشد، کودک شـرکت کننـده درپژوهش به بی مـاری روانـی یـ ا شـناختی مشخـصی مبـتلانباشند، در طی یـک مـاه گذشـته کـودک در برنامـههـ ای آموزشی رسمی دیگری مـرتبط بـا دیابـت شـرکت نکـردهباشد. معیارهای خروج از مطالعه عبارت بودند از: عـضویتیکی از اعضای خانواده در تـیم بهداشـتی، غیبـت کـودکبیش از یک جلسه در جلسات آموزشی و پرسـشنامه هـایی که ناقص تکمیل شده بودند.
ابزارهــای گــردآوری داد ههــا شــامل پرســشنامه اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه محقق ساخته »رفتارهای مدیریتی دیابتی« و برگه ثبت »مقادیر گلوکز خـون« بـود . پرسشنامه »رفتارهای مدیریتی کودک د یـابتی« دارای 32 سؤال با مقیاس لیکرت پنج گزینهای (هرگز تا همیشه)، درچهار ح یطه انداز هگیری قندخون، رعایـت اصـول انـسولیندرمانی، رعایت رژیم غذایی و انجام فعالیتهای بدنی بـود. نمـره حاصـل بـین 32 تـا 160 بـود. بـرای تـدوین آن از پرســشنامه »خودمــدیریتی دیابــت « ســاخته Hariss و همکـــاران (2000) (20)، پرســـشنامه بـــازنگری شـــده»خودمراقبتی دیابت« سـاختهLa Greca (1992) (21) و مطالعات و منابع در دسترس استفاده شـد. بـرای تـدوین برگه ثبـت »مقـادیر گلـوکز خـون« از برگـه ثبـت روزانـهقندخون انجمن دیابت آمریکا که توسط پژوهـشکده علـومغدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران بـه فارسـیترجمه شده (22) استفاده شد.
روایی ابزارها با استفاده از نظـر 10 نفـر از اعـضایمحترم هیأت علمی دانشکده پرستاری و مامـایی دانـشگاهعلوم پزشکی همدان و 2 نفر از متخصـصین غـدد اطفـالتأمین شد . نسبت روایی محتـوا (CVR) 83% و بـالاتر وشاخص روایی محتوا (CVI) 80% و بالاتر برای ابزارهایپژوهش بود. آلفای کرونباخ کل پرسـشنامه 91/0=α و درحیطههای انداز هگیری قنـدخون 74/0=α، رعایـت اصـولانسولین درمـانی 93/0=α، رعایـت برنامـه رژیـم غـذایی 91/0=α و انجـام فعالیـت هـای بـدنی 84/0=α بـود . لـذا پرسشنامه »رفتارهای مدیریتی کودک مبتلا به دیابـت« ازپایایی مناسب برخوردار بود.
پس از انتخاب واحدهای پـژوهش، ابتـدا راجـع بـهاهداف پژوهش، حق شرکت آزادانه، حق خـروج از مطالعـهدر هر مرحله بنا به خواسته خود، محرمانه و بـی نـام بـودنپرسشنامهها و محفوظ ماندن نام و آدرس، بـرای کودکـان شرکت کننده در پژوهش و والدین آنها توضیح داده شـد وفرم رضایت آگاهانـه کتبـی از آنـان اخـذ گردیـد. پـس ازهماهنگیهای لازم با مرکز تحقیقات دیابت، زمان و مکانتشکیل کلاس های آموزشی با واحدهای پـژوهش تنظـیمشد. 4 جلسه آموزشی بـا گـروههـ ای 10 نفـره متـشکل ازکودکان 10 تا 14 ساله شرکت کننـده در پـژوهش برگـزارشد. مدت زمـان هـر جلـسه بـین 30 تـا 45 دقیقـه بـود.
کلاس ها بـه روش سـخنرانی، بحـث گروهـی، پرسـش وپاسخ، ایفای نقش، پاورپوینت آموزشی همراه بـا تـصاویر و ارایه کتابچه آموزشی که به زبان ساده و همراه بـا تـصاویرتنظــیم شــده بــود ، اداره شــد. در دو جلــسه اول دربــارهفیزیولــوژی، علایــم، عــوارض، پــیش آگــاهی، عوامــلتشدیدکننده دیابت، تغذیه، فعالیت و ورزش، درمان داروییو عوارض کوتاه مدت و دراز مدت آن با استفاده از تـصاویرپاورپوینت و مشارکت کودکان، بحث شد . در دو جلسه دومدر مورد مهارتهای کنترل بهتر قنـدخون از جملـه تـستمویرگی قندخون با اسـتفاده از گلوکـومتر، اصـول صـحیحبهکارگیری و تزریق انسولین ابتدا به صورت تئـوری و بعـدبه صورت عملی آموزش داده شد.
ابزارهای پژوهش در 2 مرحله، یک هفتـه پـیش ازآموزش و یک ماه پس از پایان آن توسط کـودک تکمیـ ل شدند. در هر دو مرحله از کودک خواسته شد کـ ه در مـدتیک هفته مقادیر قندخون روزانه خود را در هفت نوبت قبلو بع د از ص بحانه، ناه ار و ش ام و قب ل از خ واب و دوزانسولین تزر یقی در هر بار تزر یق را در برگه ثبـت »مقـادیرگلوکز خون « یادداشت نما یند. بـ ه عـلاوه جهـت سـنجشوضعیت متابول یکی کودک، مقدار هموگلوبین گلیکوزیلـه درآخرین آزمایش قبل از مداخله و سه ماه بعد از مداخله ثبتشد. در تمام مراحل والد کودک بر رعایـت رژیـم درمـانی،ثبت مقدار قندخون و گزارش مقدار هموگلوبین گلیکوزیلـهتوسط کودک نظارت داشته و با پژوهشگر در تماس تلفنی بود. تجزیه و تحلیل داده های به کمک نرم افـزارSPSS v.19 و با استفاده از آمار توصیفی و آزمـونهـ ای آمـاریتی زوجـی، کلمـوگروف -اسـمیرنوف و ضـریب همبـستگیپیرسون در سطح اطمینان 95% انجام گرفت.

یافتهها

اطلاعات دموگرافیک واحدهای پژوهش در جـداول شماره 1 و 2 آورده شده است. سه کـودکی کـه بـ ه دلیـلتغییـر محـل زنـدگی و یـا عـدم شـرکت در کـلاس هـای آموزش ی از مطالع ه خ ارج ش دند ب ا س ه ک ودک دارایمعیارهای ورود جایگزین شدند. لذا با افزایش طـول مـدتنمونه گیری اندازه نمونه حفظ گردید.
آزمون کلموگروف – اسمیرنوف نمایانگر توزیع نرمالنمرات واحدها ی پژوهش در متغیرهای پژوهش قبل و بعداز مداخله آموزشی بود (05/0>p)، لذا برای سنجش تفاوت از آزمون آماری »تی زوج « استفاده شد. بنا بـر نتـایج بـینمیانگین نمرات کسب شده توسط کـودک در حی طـه هـای رعایت اصول انسولین درمانی، رعایت اندازهگیری قندخون، رعایت رژیم غذایی و انجام فعالیتهای بدن ی (001/0<p) قبل و بعد از مداخله آموزشی اختلاف معنادار آماری وجـودداشت (جدول شـماره 3). بـه عبـارت دیگـر، آمـوزش بـهکودک د یابتی موجب بهبود و ارتقا ی توانایی مدیریت آنـاندر کنترل قندخون شد . بین میانگین مقـدار قنـدخون ثبـتشده کودک دیابتی به مدت یک هفته قبل و بعد از مداخله آموزشی و نیز بین میانگین مقـدار هموگلـوبین گلیکوزیلـهقبل و سه مـاه بعـد از مداخلـه آموزشـی اخـتلاف معنـا دار آماری وجـود داشـت (001/0<p) (جـدول شـماره 4). بـااستناد به نتایج فوق توانمندسازی کودک د یابتی با تأکید برآموزش موجب بهبود مدیری ت قندخون کودک مبتلا شد.
جدول 1- مشخصات دموگرافیک کودکان دیابتی مورد مطالعه در سال 92
انحراف معیار میانگین بیشترین کمترین ویژگی مورد بررسی
1/86 11/86 14 10/01 سن کودک (سال)
6/34 44/45 57 33 سن پدر (سال)
5/90 39/80 57 30 سن مادر (سال)
7/81 40/16 58 24 وزن کودک (کیلوگرم)
1/19 3 4 1 مدت زمان ابتلا به بیماری کودک (ماه)
1/02 1/85 5 1 دفعات بستری کودک در سال گذشته

جدول 2- مشخصات دموگرافیک کودکان دیابتی مورد مطالعه در سال 92
درصد تعداد ویژگی مورد بررسی
57/5
42/5 23
17 دختر
پسر جنسیت
35
25
20
20 14
10
8
8 فرزند اول فرزند دوم
فرزند سوم فرزند چهارم به بعد رتبه تولد
2/5
52/5
35
10 1
21
14
4 ترک تحصیل مقطع ابتدایی مقطع راهنمایی مقطع دبیرستان پایه تحصیلی کودک
57/5
42/5 23
17 بله
خیر بروز نشانه های بلوغ
12/5
5
20
22/5
25
15 5
2
8
9
10
6 بی سواد
نهضت سوادآموزی ابتدایی
زیردیپلم دیپلم لیسانس و بالاتر میزان تحصیلات پدر
5
17/5
15
25
30
7/5 2
7
6
10
12
3 بی سواد
نهضت سوادآموزی ابتدایی
زیردیپلم دیپلم لیسانس و بالاتر میزات تحصیلات مادر

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

15
27/5
45
5
7/5 6
11
18
2
3 کارمند کارگر آزاد
بیکار بازنشسته شغل پدر
5
95 2
38 شاغل
خانه دار شغل مادر
87/5
5
7/5 35
2
3 متأهل متارکه فوت پدر یا مادر وضعت تأهل والدین

جدول 3- مقایسه میانگین نمرات رفتارها ی مدیریتی قندخون کودکان دیابتی مورد مطالعه در سال 92 دیابت قبل و بعد از مداخله
p-value آماره آزمون ت ی زوج
df=39 بعد از مداخله قبل از مداخله رفتارهای مدیریتی کود ک دیابتی
انحراف معیار میانگین انحراف معیار میانگین 0/0001* 7/44 2/15 18/40 4/15 14/87 رعایت اندازه گ یری قندخون
0/0001 7/43 10/26 37/05 10/12 36/77 رعایت اصول انسولین درمانی
0/0001 9/72 6/30 53/32 11 41/17 رعایت برنامه رژیم غذایی
0/0001 12/18 3/27 25/80 3/15 15/50 انجام فعالیت های بدنی
0/0001 10/65 17/28 134/57 26/58 110/72 جمع کل (رفتارهای مدیریتی)
*در سطح 001/0<p معنادار است

جدول 4- مقایسه قندخون در یک هفته و مقدار هموگلوبین گلیکوزیله کودک دیابتی مورد مطالعه در سال 92 دیابت قبل و بعد از مداخله
p-value آزمون ت ی زوج
df=39 بعد از مداخله قبل از مداخله متغیر
انحراف معیار میانگین انحراف معیار میانگین 0/0001* -3/97 34/72 164/07 47/25 185/27 قندخون در یک هفته
0/0001 -5/23 1/16 7/78 1/12 8/40 هموگلوبین گلیکوزیله
*در سطح 001/0<p معنادار است

بحث

ارتقاء رفتارهای مدیریتی کـودک در حیطـه رعایـتاصول انسولین درمانی بعد از مداخله آموزشی نشان داد که بــا توانمند ســازی کــودک، عملکــرد کــودک در زمینــهبهکارگیری اصول انسول ین درمان ی دق یق تر شد. مشابه نتایج پژوهش حاضر نتایج مطالعه افـشار و همکـاران بـود (23).
مطالعه آنـان نـشان داد کـه آمـوزش مراقبـت از خـود بـهبیماران مبتلا به دیابت وابسته به انـسولین باعـث رعایـتاصول انسولین درمانی و کاهش عـوارض ناشـی از تزریـقانسولین از جمله آتروفی ناحیه تزریق شد (23).
در حیطه رعایت برنامه رژیم غذ ایی ن یـز رفتارهـایمدیریتی کودک بعد از مداخله آموزشـی بهبـود یافـت . بـهعبارت د یگر توان مدیریتی کودک در رعایت رژیم غـذاییبهتر شد . نتایج مطالعه بیات و همکاران، فارسی و همکاران و رضــایی و همکــاران مــشابه پــژوهش حاضــر بــود (19،24و25). نتایج مطالعه بیات و همکاران نـشان داد کـهبرنامه آموزشی تأثیر مثبتی بر افزایش میانگین نمـره ابعـادآگاهی، نگرش و عملکرد در بعد رعایـت رژیـم غـذایی درافراد مبتلا به دیابت نوع دو داشت (24). مطالعه فارسـی وهمکاران نشان داد که عملکرد بیماران مبتلا به دیابـت درزمینه رعایت تغذیـه صـحیح قبـل از آمـوزش در وضـعیت خوبی قرار نداشت، اما بعد از انجام مداخلـه آموزشـی ایـنعملکرد در گروه مداخله نسبت به گروه شاهد بـا اخـتلافمعنـاداری افـزایش پیـدا کـرد (25). در مطالعـه رضـایی و همکاران، بعد از آموزش تعداد میان وعده هـای غـذایی بـهطور معنا داری افزایش یافت. همچنین، رژیم غذایی شـشوعده (سه وعده اصلی همراه با سـه میـان وعـده) موجـبکنتــرل بهتــر قنــدخون و جلــوگیری از هیپرگلایــسمی و هیپوگلایسمی در این بیماران گردید (19).
رفتارهــای مــدیریتی کــودک در حیطــه انجــام فعالیتهای بدنی بعد از مداخله آموزشی ن یز بهتر شد. بدین معنی که با افزایش دانش کـودک دربـاره اهمیـ ت و تـأثیر مثبت فعال یتهای بدن ی در کنترل قندخون، توان مـدیریتی او در زمینه انجام فعالی تهای مناسب و مؤثر افزایش یافت.
همسو با نتایج این پژوهش، نتا یج مطالعه بیات و همکارانو شمسی و همکاران بود (24و26). نتـایج مطالعـه بیـات و همکاران نشان داد کـه برنامـه آموزشـی تـأثیر مثبتـی بـرافزایش میانگین نمره ابعاد آگـاهی، نگـرش و عملکـرد دربعد انجام فعالیتهای بدنی در افراد مبتلا به دیابت نوع دوداشت (24). مطالعه شمسی و همکاران بـا هـدف بررسـیتأثیر آموزش پیاده روی بر میزان هموگلـوبین گلیکوزیلـه وقندخون ناشتای زنان مبتلا به دیابت انجام شـد و پـس ازانجام برنامه آموزشی، افزایش معناداری در رفتار پیـاده روی در گروه مداخلـه مـشاهد شـد (26). همچنـینYates و همکاران هم نشان داد کـه برنامـه آموزشـی تـأثیر مثبتـیبرروی انجام فعالیتهای بدنی و کنترل قنـدخون بیمـارانمبتلا به دیابت دارد (27).
مطالعه حاضر نشان داد که پس از مداخله آموزش ی، میانگین گلو کز خون ثبت شده کودک دیابتی در طی یـک هفته کاهش یافـت . لـذا، توانمندسـازی کـودک از طریـقآموزش بر کاهش میانگین گلوکز خون تأثیر داشت . همسو با نتایج این پژوهش نتایج مطالعه محمد و همکاران و نیـ ز اف شار و ای ـزدی ب ود (28و29). نت ایج مطالع ه محم ـد و همکاران بین تعداد دفعات اندازهگیـری قنـدخون روزانـه وهفتگی با کنترل قندخون ارتباط معنادار آمـاری نـشان داد (28). نتایج مطالعه افشار و ایزدی نیز نشان داد که آموزشافراد دیابتی باعث کاهش قندخون غیر ناشـتا از 6/91% بـه

6/71% شد (29).
در مطالعه حاضر سه مـاه بعـد از مداخلـه آمـوزش ، میزان هموگلوبین گلیکوزیله کود ک دیابتی کـ اهش یافـت .
همـسو بـا نتـایج ایـن پـژوهش نتـایج مطالعـه حیـدری وهمک اران، Greco و همک اران، Tan و همک اران ب ود (32-30). نتایج مطالعه حیدری و همکاران نـشان داد کـهمیزان هموگلوبین گلیکوزیله نوجوانـان مـورد پـژوهش درگروه آزمون قبل و بعـد از اجـرای جلـسات آموزشـی حـلمسأله گروهی از نظر آماری اختلاف معناداری داشت (30).
Greco و همکاران در تحقیق خود دریافتنـد کـه میـزانهموگلوبین گلیکوزیله سه ماه پس از آموزش و در انتهـایپژوهش پس از شش ماه اختلاف معناداری آمـاری نـشانداد. همچنین در این مطالعه متعاقـب برگـزاری دورههـ ای آموزشی برای بیماران مبتلا بـه دیابـت نـوع یـک میـزانهموگلوبین گلیکوزیله قبل و بعد از مداخله از نظـر آمـاریاخـتلاف معنـا دار داشـت (31). مطالعـه Tan و همکـاراننشان دادن که آموزش در بیماران مبتلا به دیابت در بهبودشاخص کنترل دیابت، اطلاعات و خود کارآمدی آنان مؤثر اس ت (32). نت ایج مطالع ه Marigliano و همک ـاران نشان داد که آموزش تغذیه در کودکان مبتلا به دیابت نوعیک باعث کاهش میزان هموگلوبین گلیکوزیله کودکـان از77/0±50/8 به 74/0±92/7% شد (33).
در مطالعه حاضر فقـط بـین رعایـت رژیـم غـذاییتوسط کودک با میزان هموگلوبین گلیکوزیله سه ماه بعد ازمداخله همبستگی معکوس و معناداری وجود داشت. بـدین صورت که رعا یـ ت رژ یـ م غـذا یی د یـابتی موجـب کـ اهش میزان هموگلوبین گلیکوزیلـه شـد. همـسو بـا نتـایج ایـنپژوهش نتا یج مطالعـهOverby و همکـاران بـود (34).
مطالعــه آنــان نــشان داد کــه بــین ســطوح هموگلــوبینگلیکوزیله با تعداد وعدههای غـذایی اصـلی ارتبـاط منفـیوجـود دارد (34). در حـالی ک ه نتـایج مطالع ه Craig و همکاران و نتایج مطالعهDelahanty و همکاران رابطه مستقیم بین دوز انسولین و سطح هموگلوبین گلیکوزیلـه رانشان دا دند (35و36). همچنین در مطالعـه بهنـام وشـان وهمکاران بین تعداد دفعات تزریق انسولین در روز و میـزانهموگلـوبین گلیکوزیلـه همبـستگی معکـوس و معنـاداری مشاهده شد (37).
با استناد به نتایج مطالعه حاضر توانمندسازی کودک دیابتی در اندازه گیـری قنـدخون، رعایـت اصـول انـسولیندرمانی، رعا یت رژیم غـذایی و انجـام فعالیـتهـای بـدنی موجب کاهش میانگین قندخون و هموگلوبین گلیکوزیلـه شد. به بیان دیگر، توانـایی کـودک در مـدیریت قنـدخون افزایش یافت. همسو با نتایج این پـژوهش نتـایج مطالعـهOoi و همکــاران و Grey و همکــاران بــود (16و38).
Ooi و همکارانش مطالعهای تحت عنـوان ارزیـابی تـأثیر آموزش گروهی در بیماران تازه تشخیص داده شده دیـابتیانجام دادند، در این مطالعه 59 بیمار که به تازگی به دیابتمبتلا شده بودند در گروههای 10 نفـری، طـی 7 جلـسه 2 ساعته تحت آموزش قرار گرفتند. نتایج مطالعـه نـشان دادکه آموزش گروهی، اطلاعات و دانـش بیمـاران را دربـارهدیابت و پیشگیری از عوارض آن به طور معناداری افزایشداده اسـت (16). Grey و همکـاران در مطالعـه ای تـأثیر مداخله رفتاری بر کنترل قندخون و مدیریت د یابـت در 77 نوجوان مبتلا به دیابت نوع یک را مورد بررسی قرار دادند.
براساس تجز یه و تحلیل داد هها دریافتند که مداخله رفتاریشامل آموزش مهارتهای مقابل های بر کنتـرل قنـدخون ومدیریت بیماری دیابت در گروه نوجوانان تأثیر داشت (38).
این یافت ههای نشان مـی دهـد کـه افـزودن یـک مداخلـهرفتاری به برنامه درمانی نوجوانان مبتلا به دیابت نوع یکمنجر به بهبود کنترل متابولیک و مدیریت دیابـت در آنـانشود. مطالعه رخشنده رو و همکاران که به بررسی اثربخشیمداخله آموزشی بر کنترل متابولیک بیماران مبتلا به دیابتنوع یک پرداخته بود نشان داد کـه پـس از انجـام برنامـهآموزشی تفاوت معناداری در آگاهی گروه مداخلـه مـشاهدهگردید (39).
از محـدودیت هـای ایـن پـژوهش احتمـال کـسب اطلاعات از منابع غیر رسمی مانند رسانههای جمعی، کتب،مجلات و یا پزشک معـالج، خودگزارشـیدهـی رفتارهـایمدیریتی توسط کودک، طراحی پژوهش بـه صـورت تـکگروهی قبل و بعد بود. با مشارکت والد کـودک در برنامـهآموزشی و نیز تدوین پرسشنامه نظـارتی در جهـت کنتـرلاین محدودیت تلاش شد. نتایج پژوهش حاضر قابل تعمیمبه سایر کودکان دیـابتی 10 تـا 14 سـاله و والـدین آنـانمی باشد. از محتوای آموزشی تدوین شده مـی تـوان جهـتآموزش مداوم، مراقبت پیگیر و در منزل استفاده نمود.

نتیجهگیری

نتایج حاصل از پژوهش حاضـر مـشخص کـرد کـهآموزش باعث افزایش مدیریت قندخون در کودکـان مبـتلابه دیابت می شود. بدین صورت که آمـوزش باعـث ارتقـاء توانایی کودک در چهـار حیطـه مـدیریت قنـدخون شـاملاندازهگیری قندخون، رعایت اصول انسولین درمانی، رعایتبرنامه رژیم غذایی و انجام فعالیتهای بدنی شد. بنـابراین آموزش مدون و درگیر نمودن کود ک دیابتی در امر مراقبت و درمان خود سبب بهبود مدیریت قنـدخون مـی شـود . بـ ه
درمــانی همــدان مــورخ 15/12/91 بــه شــماره طــرح9112154681 می باشـد . همچنـین در کمیتـه اخـلاق درپژوهش مـورخ 26/01/92 بـه شـماره 78/9/35/16/پ/د مــــورد تأییــــد قــــرار گرفــــت و بــــا شــــماره IRCT2013033112879N1 در مرکز بـینالمللـی
ثبت کارآزمای یهای بالینی ایران به ثبت رسید. نویـسندگان برخود لازم می دانند تا از معاونت محترم پژوهشی و اعضاءمحترم هی أت علمی گروه پرستاری، کارکنان محترم مرکـزتحقیق ات دیاب ت و وال دین کودک ان دی ابتی ک ه ب دونهمکاری شان ادامـه ایـن پـژوهش ممکـن نبـود تـشکر وقدردانی نماند. دلیل اهمیت آموزش به خصوص آموزش پیگیر، در منزل ودر سطح جامعه پیشنهاد می گردد پژوهشهای مشابه برایکودکان مبتلا به دیابت و سایر بیماری هـ ای مـزمن انجـامگیرد. همچنین پیشنهاد می گردد که بـا حمایـت و تجهیـزبیشتر مراکز دیابت امکان آموزش مداوم و در منـزل را بـه خصوص برای اقشار آسیب پـذیر هماننـد کودکـان فـراهمنمود.

تشکر و قدردانی
این مقاله حاصل پایان نامه کارشناسی ارشد مـصوبهشورای پژوهش ی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی

منابع

– Mirlashari J, Rassouli M. [Nursing Care of Infant and Children (2)]. 2nd ed, Tehran: Andishe Rafi Publication; 2010. (Persian)
– Carroll AE, Marrero DG. The role of significant others in adolescent diabetes. Diabetes Educator. 2006; 32(2): 243-252.
– Mortazavi H, Tabatabaeichehr M. [Handbook of Children Nursing: Healthy Child]. Tehran: Salemi Publications; 2005. (Persian)
– American Diabetes Association. Economic Costs of Diabetes in the U.S. in 2012. [cited 2013 Aug 23]. Available from: http://professional.diabetes.org.
– Azizi F. [Diabetes care and prevention in Iran]. Diabetes Voice. 2005; 50(4): 15-7. (Persian)
– Pishdad GR. [Low incidence of type 1 diabetes in Iran]. Diabetes Care. 2005; 28(4): 927-928. (Persian)
– Funnell MM, Anderson RM. Empowerment and self-management of diabetes. Clinical Diabetes. 2004; 22(3): 123-7.
– Bachman SS, Comeau M. A call to action for social work: Minimizing financil hardship for families of children with special health care needs. Health & Social Work. 2010; 35(3): 233-238.
– Winter WE, Signorino MR. Diabetes mellitus: pathophysiology, etiologies, complications, management, and laboratory evaluation, AACC Press, Washington 2002.
– Hockenbery M, Wilson D. Wong΄s nursing Care of Infant and Children. 9 nd ed, Canada: Elsevier Mosby; 2011.
– Cranor WC, Christenson BD. Factors associated with outcomes of a community pharmacy diabetes care program. Journal of the American Pharmaceutical Association. 2000 Mar; 43(2): 160172.
– Anderson BJ, Holmbeck G, Iannotti RJ, McKay SV, Lochrie A, Volkening LK, Laffel L. Dyadic measures of the parent-child relationship during the transition to adolescence and glycemic control in Children with Type 1 Diabetes. Families, systems & health. 2009; 27(2): 141-152.
– American Diabetes Association. Standard of Medical Care in Diabetes. Diabetes Care. 2007; 30(1): 4-41.
– Pélicand J, Gagnayre R, Sandrin-Berthon B, Aujoulat I. A therapeutic education programme for diabetic children: recreational, creative methods, and use of puppets. Patient Educ Couns. 2006 Feb; 60(2): 152-63.
– Soundarya M, Asha A, Mohan V. Role of a diabetes educator in the management of diabetes. International Journal of Diabetes in Developing Countries. 2004; 24(4): 65-68.
– Ooi GS, Rodrigo C, Cheong WK, Mehta RL, Bowen G, Shearman CP. An evaluation of the value of group education in recently diagnosed diabetes mellitus. International Journal of Lower Extremity Wounds. 2007 Mar; 6(1): 28-33.
– O’Brien T, Denham SA. Diabetes care and education inrural regions. Diabetes Educ. 2008; 34(2): 334-347.
– Karvonen M, Viik-Kajander M, Moltchanova E, Libman I, LaPorte R, Tuomilehto J. Incidence of childhood type 1 diabetes worldwide, Diabetes Mondiale (DiaMond) Project Group. Diabetes Care. 2000 Oct; 23(10): 1516-1526.
– Rezaei N, Ttahbaz F, Kimyagar M, Alavi majd H. [The effect of nutrition education on knowledge, attitude and practice of type 1 diabetic patients from Aligoodarz]. Journal of Shahrekord University of Medical sciences. 2006; 8(2): 52-59. (Persian)
– Harris MA, Wysocki T, Sadler M, Wilkinso K, Harvey LM, Buckloh LM, et al. Validation of a structured interview for the assessment of diabetes self- management. Diabetes Care. 2000 Sep; 23(9):
1301-1304.
– La Greca, AM. Brief Manual for the Self Care Inventory. Miami: FL Author; 1992.
– Endocrinology & Metabolism Research Institute Tehran University of Medical Sciences. Daily log of blood sugar levels for diabetics. 2012. (Persian)
– Afshar M, Sadr F, Athari Zadeh M. [Effect of education on the care of Insulin dependent diabetes mellitus]. Feyz, Kashan University of Medical Sciences & Health Services. 1999; (2)6: 83-87. (Persian) 24 – Bayat F, Shojaeizadeh D, Hossaini SM, Sadeghi R, Tol A. [Effectiveness of Educational Program on Lifestyle Modification among Type II Diabetic Patients]. J Health Syst Res. 2013; 8(7): 1235-44.
(Persian)
– Farsi Z, Jabari-Moroui M, Ebadi A, Zandi A. [Application of Health Belief Model in Change of Self Care Behaviors of Diabetic Patients, Iran]. J Nurs. 2006; 22(61): 61-72. (Persian)
– Shamsi M, Hassanzadeh A, Kachoyee A, Sharifirad G. [Influence of walking training on haemoglobin glucosile and fasting blood sugar levels in women with type 2 diabetes]. Koomesh. 2010; 11(2): 99-106. (Persian)
– Yates T, Davies M, Gorely T, Bull F, Khunti K. Effectiveness of a pragmatic education program designed to promote walking activity in individuals with impaired glucose tolerance: a randomized controlled trial. Diabetes Care. 2009; 32(8): 1404-10.
– Mohammad HA, Farghaly HS, Metwalley KA, Monazea EM, Abd El-Hafeez HA. Predictors of glycemic control in children with Type 1 diabetes mellitus in Assiut-Egypt. Indian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2012 Spe; 16(5): 796-802.
– Afshar M, Izadi FS. [Evaluation of the effect of teaching on blood Glucose in patients with diabetes mellitus]. Feyz, Kashan University of Medical Sciences & Health Services. 2005; 8(32): 6258. (Persian)
– Heidari M, Alhani F, Kazemnejad A, Tol A, Moezi F. [Assessing the Effect of Educational Program Based on Empowerment Model on HbA1C among Adolescents with Type 1 Diabetes]. J Health Syst Res. 2013; 8(7): 1376-84. (Persian)
– Greco P, Pendley JS, McDonell K, Reeves G. A peer group intervention for adolescents with type 1 diabetes and their best friends. Journal Pediatr Psychol. 2001; 26(8): 485-90.
– Tan MY, Magarey JM, Chee SS, Lee LF, Tan MH. A brief structured education programme enhances self-care practices and improves glycaemic control in Malaysians with poorly controlled diabetes. Health Education Research. 2011; 26(5): 896-907.
– Marigliano M, Morandi A, Maschio M, Sabbion A, Contreas G, Tomasselli F, et al. Nutritional education and carbohydrate counting in children with type 1 diabetes treated with continuous subcutaneous insulin infusion: the effects on dietary habits, body composition and glycometabolic control. Acta diabetologica. 2013 Dec; 50(6): 959-964.
– Overby NC, Margeirsdottir HD, Brunborg C, Dahl-Jørgensen K, Andersen LF. Norwegian Study group for childhood diabetes. Sweets, snacking habits, and skipping meals in children and adolescents on intensive insulin treatment. Pediatr Diabetes. 2008; 9(4 Pt 2): 393-400.
– Craig ME, Jones TW, Silink M, Ping YJ. Diabetes care, glycemic control, and complications in children with type 1 diabetes from Asia and the Western Pacific Region. J Diabetes Complications. 2007; 21(5): 280-7.
– Delahanty LM, Nathan DM, Lachin JM, Hu FB, Cleary PA, Ziegler GK, et al. Diabetes control and complications trial/epidemiology of diabetes. Association of diet with glycated hemoglobin during intensive treatment of type 1 diabetes in the diabetes control and complications trial. American Journal Clinical Nutrition. 2009; 89(2): 518-24.
– Behnam Vashan H, Shirdelzadeh S, Ghaemi N, Karimi Moonaghi H. [The effect of problemsolving education on self-management and HbA1C in adolescents with type 1 diabetes]. Journal of Sabzevar University of Medical Sciences. 2012; 18(4): 288-295. (Persian)
– Grey M, Boland EA, Davidson M, Li J, Tamborlane WV. Coping skills training for youth with diabetes mellitus has long-lasting effects on metabolic control and quality of life. Journal Pediatr. 2000; 137(1): 107-13.
– Rakhshandeh Rou S, Ghaffari M, Heydarnia A, Rajab A. [Evaluate the effectiveness of educational intervention on metabolic control in diabetic patients]. Iran J Diabetes Lipid Disord. 2009;
9(2): 57-64. (Persian)

Effect of education on management of blood glucose in children with diabetes

Cheraghi F (Ph.D) – Mortazavi SZ (MSc.) – Shamsaei F (Ph.D) – Moghimbeigi A (Ph.D).

Abstract
Introduction: Adequate education of patients and good metabolic control can improve clinical outcome in children with diabetes. This study aimed to investigate the effect of education on management of glycemic control in diabetic children aged 10 to 14 years in Diabetes Research Center of Hamadan, Iran in 2013.
Method: This quasi-experimental study had a single-group with pre-post test design. Forty diabetic children from 10 to 14 years of age were selected by random sampling. In order to empower them, we conducted four sessions of group training; each session took 30 to 45-minutes. The scales included a record form of blood glucose levels and diabetic children behavioral management questionnaire. Cronbach’s alpha of 0.74 -0.93 indicated stability of the questionnaire domains. Data analysis was conducted using SPSS version 19 using descriptive statistics and paired t-test, KolmogorovSmirnov, and Pearson correlation coefficient at 95% confidence level.
Results: There was a statistically significant difference between mean scores of behavioral management of diabetic children in four domains: “blood glucose measurement (t=7.44, P<0.001) “, “following principles of insulin therapy (t=7.43, P<0.001) “, Observing Dietary Behaviors (t=9.72, P<0.001) and “physical activities (t=12.18, P<0.001) “. Moreover, there was a statistically significant difference between mean level of recorded blood glucose in the diabetic children a week before and a week after training intervention (t=-3.97, P<0.001); as well as, between mean level of glycosylated hemoglobin before and three months after the intervention (t=-5.23, P<0.001).
Conclusion: Systematic training and empowering children with diabetes aged 10-14 years to perform blood glucose measurements, observing insulin therapy principles, Observing Dietary Behaviors, and doing physical activities reduces blood glucose and HbA1C. Therefore, systematic training and involvement of diabetic children in the care and treatment can improve management of blood glucose.

Key words: Education, children, type 1 diabetes, management, blood glucose monitoring


پاسخ دهید